Een Waarschuwing – De Schaduwzijde van onze Persoonlijke Kracht

Verwachtingen, verhalen en keuzes zijn een paar van de superkrachten die we kunnen gebruiken om ons leven richting, doel en betekenis te geven. Maar zoals alle krachten komen ook deze superkrachten met nadelen, risico’s en consequenties waar we ons bewust van moeten zijn voor we ze gebruiken. Geen enkele kracht die de moeite waard is kan uitsluitend voor goede doelen gebruikt worden; alle krachten hebben duistere en ongewenste neven-effecten, vooral als ze zonder onderscheid worden ingezet. Dat betekent niet dat we beter kunnen ophouden ze te ontwikkelen, zeker niet, maar het betekent wel dat we de valkuilen en schaduwkanten moeten leren begrijpen, leren hoe die te vermijden en hoe ze zo vroeg mogelijk te herkennen, zo dat we op tijd in kunnen grijpen.

Krachten gebruiken houdt in dat we opzettelijk de wereld naar onze hand proberen te zetten. De wereld veranderen – al is het maar een beetje – roept weerstand op. De wereld zelf heeft een eigen traagheid: het kost energie om de status quo te overwinnen omdat die status quo vaak de meest stabiele toestand is op dat moment. En als de wereld eenmaal begint te bewegen zullen meer en meer mensen dat opmerken, waardoor hun eigen persoonlijke weerstand opgeroepen wordt. Die mensen vinden waarschijnlijk vaak dat de wereld best OK is en zijn niet automatisch blij met onze pogingen dingen te veranderen.

Een absoluut noodzakelijke stap in onze reis is er voor te zorgen dat we niet onbewust andere mensen schade berokkenen. Hoe meer we onze krachten ontwikkelen, hoe belangrijker zo’n ethische basis-houding wordt. We kunnen niet altijd vermijden andere mensen pijn te doen; de wereld is te groot en te complex om precies alle consequenties van onze acties vooraf te kunnen inzien. Maar zodra we ons bewust worden of zelfs maar vermoeden dat onze acties andere mensen negatief beïnvloeden is het tijd om wat langzamer aan te doen, na te denken, en te overwegen of er geen andere manier is om verder te gaan.

Die ethische houding is ook belangrijk voor ons eigen welzijn, niet alleen om anderen te beschermen. Voor mij is de motivatie voor persoonlijke groei het kunnen creëren van een meer vervullend en bevredigend leven. Voortdurende vervulling en geluk kunnen alleen ontstaan als we ons bekommeren om andere mensen en een positieve bijdrage in hun leven proberen te hebben. Dat is de fundering voor de sociale kant van ons emotionele systeem. Andere mensen benadelen om er zelf beter van te worden geeft misschien even voldoening maar op den duur zal die voldoening afnemen en in iets veel minder positiefs veranderen.

We zijn allemaal deel van het sociale netwerk en ons welzijn is onlosmakelijk verbonden met het welzijn van de groepen waar we bijhoren. We moeten daarom altijd de wijdere context beschouwen op onze persoonlijke queeste. En het zo af en toe gewoon verkeerd doen. Daar is niets mis mee. We kunnen tenslotte niet verwachten altijd die hele context in kaart te hebben of correct te interpreteren. Maar zodra we ons bewust worden van schade of pijn, veroorzaakt door onze acties, moeten we stoppen, nadenken en bijstellen. Dat is hoe we leren en groeien als mens.

Laten we daarom eens kijken naar elk van de krachten waar ik eerder over geschreven heb en onderzoeken hoe we ze veiliger en effectiever zouden kunnen inzetten. Hoewel de schaduwzijdes nooit compleet zullen verdwijnen is bewustzijn meer dan het halve werk. Voorzien van de juiste waarschuwingen en aanwijzingen zijn we dan klaar om op pad te gaan en ons lot in eigen hand te nemen.

De Last van Verwachtingen

Verwachtingen zijn een sterke kracht die bepalen hoe wij met de mensen om ons heen omgaan. Onze instinctieve neiging om aan die verwachtingen te voldoen is sterk en duwt ons in de richting waar anderen ons verwachten te zien. Als die verwachtingen toevallig overeenkomen met onze eigen ideeën en levensdoelen is het absoluut mogelijk om gelukkig en tevreden precies te doen wat er van ons verwacht wordt. Maar als ze niet overeenstemmen worden die verwachtingen, in plaats van ondersteuning, een tegenkracht die ons wegduwt van het leven dat we willen leiden en de doelen die we ons gezet hebben. Niet afgestemde verwachtingen zijn een zware last: een niet aflatende kracht waar we ons voortdurend doorheen moeten worstelen om vooruit te blijven komen.

Het goed afstemmen van die verwachtingen is echter maar een deel van de oplossing. Hoewel goed afgestemde verwachtingen ons enorm kunnen steunen in onze ontwikkeling, kunnen we nog steeds tegen factoren in de echte wereld aanlopen waar we weinig of geen directe invloed over hebben. We kunnen de natuurwetten niet negeren or veranderen, bijvoorbeeld, en zelfs aan de wetten van de maatschappij waarin we leven kunnen we niet zomaar ontsnappen. We hebben dan wellicht het bijna ongelimiteerde vermogen om te leren en te groeien, maar we worden ook geboren met een unieke combinatie van talent en aanleg waardoor het niet persé waar is dat we alles kunnen worden wat we maar willen. Iemand die toon-doof is wordt waarschijnlijk geen muzikaal genie, en een klein, iel persoon is niet bepaald geschikt om een zwaargewicht boxer te worden. Wanneer onze eigen verwachtingen, al dan niet gesteund door anderen, onrealistisch worden of onze daadwerkelijke situatie en ware potentieel negeren kan dat een zware last voor ons zijn en ons veel stress opleveren.

Maar er is hier een diepere les uit te leren; een les die bewustzijn, zelfkennis en een hoeveelheid ‘out-of-the-box’ denken vereist. De eerste les is dat als we ons bewust worden van de last die verwachtingen op ons leggen (die van onszelf of van onze omgeving) en we inzien dat onze stress het gevolg is van de onrealistische aard van die verwachtingen we niet meteen die verwachtingen moeten verwerpen. Het is dan misschien niet mogelijk om precies aan die verwachtingen te voldoen, maar misschien is er een manier om onze ambities anders te vorm te geven. Mogelijk is er een manier om de reis voort te zetten en het uiteindelijke doel voor ogen te houden door onze aannames over en interpretaties van dat doel te veranderen, in plaats van het doel helemaal op te geven. We kunnen misschien geen vogels worden (tenzij de genetica ineens een gigantische sprong vooruit maakt) maar er zijn veel manieren om te leren vliegen. We leren misschien nooit een muziekinstrument te bespelen, maar wellicht kunnen we een hele nieuwe manier van muziek produceren uitvinden. We moeten deze vuistregel onthouden wanneer we de verwachtingen waar we onder lijden onderzoeken: als ze onmogelijk lijken, onrealistisch of vol tegenstrijdigheden moeten we allereerst de aannames onderzoeken die we over die verwachtingen hebben. In de meeste gevallen wordt het grootste deel van onze stress veroorzaakt door de limiterende of tegenstrijdige aannames die we zelf hebben over de vorm waarin we aan onze verwachtingen denken te moeten voldoen, en niet zozeer door de aard van de verwachtingen zelf.

Een subtielere, maar niet minder volhardende, schaduwzijde van verwachtingen komt voort uit onze neiging onze situatie te vergelijken met de idealen die in onze verwachtingen besloten liggen. Vrijwel altijd valt die vergelijking in ons nadeel uit. De werkelijkheid is nooit volmaakt en hoe idealistischer de verwachtingen zijn waarmee we onszelf vergelijken, hoe meer ons verstand ons zal vertellen dat we een mislukking zijn omdat we niet eens aan onze eigen verwachtingen kunnen voldoen.

De wereld voldoet niet altijd aan onze verwachtingen - (c) Bard 2003
De wereld voldoet niet altijd aan onze verwachtingen – (c) Bard 2003

Die teleurstellende vergelijking is een constante bron van lijden en verdriet in de wereld, hoewel het in feite slechts een spelletje is dat ons verstand met ons speelt. Verwachtingen, hoe krachtig ook, zijn niet de werkelijkheid en moeten ook nooit als absoluut gezien worden. Ze zijn een richting, een kracht om ons te helpen dichter bij ons doel te komen. We halen dat doel misschien nooit, maar dat is niet belangrijk. Zolang we dichterbij blijven komen zijn we op de goede weg, en daar gaat het feitelijk om: de reis is belangrijker dan het arriveren. Onze verwachtingen gebruiken om ons vooruit te helpen komen zonder dat we ons er gek door laten maken vereist dat we een mentaal evenwicht vinden tussen ons onverzettelijk vasthouden aan het nastreven van onze idealen en tegelijkertijd ons emotioneel distantiëren van het daadwerkelijk bereiken daarvan. Het is niet dat we onze doelen niet willen bereiken, verre van, maar dat we vrede hebben met het idee ze net niet te halen, zolang we maar de voldoening voelen van er dichterbij te komen en ons meer en meer in harmonie te voelen met ons ideale verhaal en de reis daarnaartoe.

Tot slot is het belangrijk te onthouden dat verwachtingen, net als het leven, niet statisch zijn. Ze evolueren door de tijd heen door een combinatie van wat we zelf doen – onze woorden en daden – en hoe anderen daar weer op reageren, in de vorm van roddels, nieuwe verhalen en interpretaties. Elke keer dat wij ons begeven in de sociale ruimtes waar we deel van zijn worden bestaande verwachtingen getest en bijgesteld.

Verwachtingen moeten we daarom voortdurend onderhouden. Om op koers te blijven moeten we zorgen dat de verwachtingen die ons voortdrijven nog steeds overeenkomen met onze gewenste reis en bestemming. Als dat niet meer het geval is moeten we in actie komen om dat te corrigeren. Dit betekent dat we voortdurend moeten blijven observeren hoe anderen met ons omgaan en hoe wijzelf daarop reageren, om op die manier een goed idee te hebben van wat er werkelijk van ons verwacht wordt. En dan moeten we die informatie gebruiken om de verwachtingen die anderen van ons hebben bij te stellen om ongewenste veranderingen zo vroeg mogelijk te minimaliseren, voordat ze al te diep genesteld zijn in het bewustzijn van de mensen om ons heen.

Net als ons streven om het gat tussen onze verwachtingen en de werkelijkheid zo klein mogelijk te maken, is ook het afstemmen van wat anderen van ons verwachten een spel zonder einde. En net als het feit dat het niet kunnen bereiken van perfectie ons niet moet tegenhouden ernaar te blijven streven, zo moet ook het feit dat we onmogelijk alle verwachtingen die anderen over ons hebben in ons voordeel kunnen ombuigen ons er niet van laten weerhouden toch constant te blijven werken aan een betere afstemming daarvan. Laten we dit deel van het proces zien als een dans die we aangaan met de mensen in onze sociale cirkels: een dans op muziek die we gezamenlijk maken, met stappen en bewegingen die we samen uitvinden terwijl we aan het dansen zijn. Onderdeel van onze sociale natuur is onze vaardigheid ons met elkaar te synchroniseren door samen sociale activiteiten te ondernemen. Het afstemmen van collectieve verwachtingen maakt hiervan op subtiele wijze gebruik. Op dezelfde manier dat we van het dansen kunnen genieten om het dansen zelf, kunnen we het onderhouden van verwachtingen leren waarderen als een activiteit die onze levens verrijkt en energie geeft aan onze reis.

(Wordt vervolgd)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s